Besin Piramidi Nedir?

tarafından
451
Besin Piramidi Nedir?

Besin piramidi nedir; sağlıklı, yeterli ve dengeli beslenebilmek için günlük olarak hangi besinlerin alınması gerektiğini belirten piramit şeklindeki şemaya besin piramidi adı verilir. İlkokulda hayat bilgisi dersinden beri karşımıza çıkan ve hemen hemen herkesin yüzeysel de olsa bildiği besin piramidi hakkında bilgi tazelemek için makalemizin devamını okuyabilirsiniz.

Besin Piramidi Nedir? 1

Besin piramidi özelliklerinin dünya genelinde aynı olduğunu söylemek yanlış olur; zira her ülke ve kültürün kendine has beslenme stili ve yeme alışkanlıkları olduğundan, her ülkede kabul gören besin piramidi de farklıdır. Bilhassa coğrafi etmenler sebebiyle insanların tükettikleri besinler de değişkenlik gösterir. Bu durum da besin piramidini etkiler ve besin piramidinde değişikliklere sebep olur.

Besin zinciri piramidi inşa etmenin temel sebebi, kişinin günlük alması gereken enerjinin ne kadar olması gerektiğini ve bu enerjiyi hangi besinlerden ve ne miktarda sağlaması gerektiğini belirlemektir.

[reklam id=1]

Besinlerin kimisi karbonhidrat, kimisi protein, kimisi vitamin ve mineral, kimisi de yağ yönünden zengindir. Besinler, sağladıkları yararlar ve besin örüntüsündeki yere göre kümelenirler. Türkiye’deki besin piramidine göre, günlük en fazla ekmek, tahıl, pirinç ve makarna; ikinci olarak taze sebze ve meyve; üçüncü olarak süt, yoğurt, et, kümes hayvanları, balık ve kuru yemişler; dördüncü olarak da katı ve sıvı yağlarla tatlılar tüketilmelidir.

Yani besin piramidinin en alt kısmında yer alan tahıl grubu en çok tüketilmesi gereken besin grubu olup, sırasıyla ve azalarak diğer gruplar gelmektedir. Sağlıklı olmak isteyen bir kişi her gün düzenli olarak ve yeterli miktarlarda bu besin gruplarının hepsinden almalıdır.

Besin Piramidi Nedir? 2

Tek yahut iki gıdadan oluşan beslenme programları kişide kısa zaman sonra organ ve dokularda işlev bozukluklarına, saçlarda, ciltte, tırnaklarda, kemiklerde, algılamada, üremede, hormonal dengede, zihinsel ve psikolojik yapıda pek çok aksamaya ve geri dönüşsüz rahatsızlıklara sebep olabilmektedir.

Sözgelimi yağların şişmanlattığı savında yola çıkılarak tamamen yağsız bir diyet uygulanması, kişide beyin hasarlarına, bağırsaklarda tembellik ve buna bağlı ciddi rahatsızlıklara, vitaminsizliğe bağlı saç dökülmesi, ciltte matlaşma, algılamada zorluk ve buna benzer pek çok probleme adres vermek demektir. Vücudun yağ yakabilmesi, kasların rahat çalışabilmesi, saçların sağlıklı çıkabilmesi, beynin randımanlı çalışabilmesi, bağırsakların düzgün işleyebilmesi için sağlıklı ve doymamış yağlar dediğimiz doğal ve işlem görmemiş yağlardan tüketmemiz şarttır.

Tüm kuruyemişler doğal yapıda işlenmemiş yağ içerir. Kavrulmamış çiğ badem, çiğ fındık, çiğ ceviz, işlem görmemiş soğuk sıkım zeytinyağı ve tüm soğuk sıkım yağlar, zeytin gibi yağlı meyveler doğal yağlar içerir ve bu yağların şişmanlatıcı özelliği yoktur. Elbette kararında tüketilmelidirler ama hiç tüketilmediklerinde, yoklukları ciddi sağlık problemlerinin oluşmasına sebep olur.

Besin Piramidi Nedir? 3

Kuru yemişler besin zinciri piramidinde üçüncü sırada yer alırlar ve her gün belli bir miktarda tüketilmeleri son derece sağlıklıdır.

Besin Piramidi Nasıl Yapılır?

Piramidin en alt kısmında, yani ilk sırada ve en çok tüketilmesi gereken grupta tahıl grubu yer alır. Buğday, mısır, un, ekmek, pirinç, makarna, bulgur gibi besinler bu grupta yer alır. Bu besinler karbonhidrat sınıfına girer. Bilhassa kepeği alınmamış tahıllar ve bulgur B grubu vitaminleri yönünden oldukça zengindir.

Ekmek seçerken tam buğday unundan yapılmış olanlarını tercih etmek ve pirince göre bulguru daha sık tüketmek en ideal seçim olacaktır. Günlük kaç dilim ekmek yenmesi gerektiği ise kişinin yaşına, cinsiyetine ve gün içinde harcadığı enerji miktarına bağlıdır.

Besin zinciri piramidi ikinci basamağında sebze ve meyveler yer alır. Tüm taze sebze ve meyveler bu grupta toplanır. Taze sebze ve meyveler, diğer gruplardan alınamayan vitamin ve minerali sağlar. Sebze ve meyveler büyük oranda su içerir. Hızlı olarak değil yavaş olarak kana karışan kompleks karbonhidrat dediğimiz kaliteli karbonhidratları içerirler. Bunun haricinde az miktarda protein ve bolca vitamin, mineral ve şeker barındırırlar. Her gün düzenli olarak ama aşırıya kaçmadan sebze ve meyve tüketilmelidir.

Besin Piramidi Nedir? 4

Besin zinciri piramidinde üçüncü basamakta kırmızı ve beyaz etler, sakatatlar, süt ve süt ürünleri, yumurta, kuru baklagiller ve kuru yemişler yer alır. Protein yönü zengin olan bu gıdaların her gün yeterli oranlarda tüketilmesi gerekir.

Sığır eti, kümes hayvanlarının eti, balık ve tüm deniz mahsulleri; kuru fasulye, nohut, mercimek, barbunya, bakla, bezelye gibi kuru baklagiller; badem, fındık, ceviz, Antep fıstığı, yer fıstığı, kaju gibi yağlı tohumlar (kavrulmamış çiğ şekilde tüketilmeleri çok daha sağlıklıdır) belli oranlarda ve her gün muhakkak tüketilmelidir. En önemli aminoasitler, mineraller ve vücut zindeliği için gereken elementler bu grupta bol miktarda vardır ve asla es geçilmemelidir.

Besin zinciri piramidinde en tepedeki, yani en az tüketilmesi gereken grup yağlar ve tatlılardır. Bu gruptaki besinler vücut için her ne kadar önemli bir enerji kaynağı olsalar da fazla tüketilmeleri obezite ve fazla kiloya bağlı sağlık problemlerinin yaşanmasına sebebiyet verirler. Kalori yönünden zengin, besleyicilik bakımındansa fakir olan bu gruptaki yiyecekler nadir olarak tüketilmelidir.

Besin Piramidi Nedir? 5

Özellikle katı yağlar, bitkisel margarinler, kuyruk yağı, tereyağı gibi hayvansal yağlar ve buna benzer doymuş yağlar kontrolsüzce tüketilmemelidir. Tatlı olarak rafine şeker eklenmiş olanlar yerine pekmez gibi demir ve kalsiyum yönü zengin olan gıdalar ve hurma gibi doğal şeker içeren meyveler tüketilebilir. Katı yağlar ve tatlılar grubunu hayatımızdan tamamen çıkaramasak da nadir zamanlarda ve az miktarlarda tüketebiliriz.

Besin piramidi hakkında bilgi olarak bu aktardıklarımız en ana hatlarıyla sağlıklı, yeterli ve dengeli beslenmenin ne olduğunu bize gösteren anahtarlardır.

Unutmayalım; ne yersek oyuz…